BẢN GIẢI TRÌNH

VỀ ĐỒ DÙNG DẠY HỌC DỰ THI

CUỘC THI SỬ DỤNG VÀ TỰ LÀM ĐỒ DÙNG DẠY HỌC

BẬC TIỂU HỌC TOÀN QUỐC - NĂM HỌC 2008 - 2009 (Giải Nhì)

 

          A. VẤN ĐỀ ĐẶT RA:

          Thiết bị dạy học (TBDH) là một phương tiện góp phần nâng cao hiệu quả giờ lên lớp ở các trường phổ thông nói chung, đặc biệt là ở bậc Tiểu học nói riêng. TBDH là những công cụ lao động của giáo viên (GV) và học sinh (HS). Với tư cách là công cụ lao động, trong những trường hợp được thiết kế và sử dụng đúng quy trình, phù hợp với đặc trưng từng bộ môn, từng đối tượng, TBDH đóng vai trò cung cấp nguồn thông tin học tập, tạo ra nhiều khả năng cho GV trình bày nội dung bài học một cách sâu sắc, thuận lợi. Không khí lớp học sôi nổi, tạo nhiều điều kiện để HS tự tiếp nhận kiến thức một cách chủ động. Đây chính là phương thức tạo ra phương pháp học tập tích cực trong HS.

          Quá trình dạy - học ở bậc tiểu học thường bắt đầu từ việc cung cấp những hình ảnh, hiện tượng cụ thể của sự vật, trên cơ sở đó dần hình thành các khái niệm, kiến thức. Có nhiều quy tắc, khái niệm thoạt nhiên nhìn thì thấy khó, nhưng biết thiết kế, sử dụng TBDH một cách hợp lý lại trở nên dễ hiểu.

Nhìn chung, phương pháp trực quan là phương pháp được sử dụng nhiều nhất ở bậc tiểu học. Đó là các hình thức trực quan nghe (sự gợi tả của giáo viên, băng  ghi âm...), trực quan nhìn (tranh ảnh, mô hình, mẫu vật, hành động...) và trực quan nghe nhìn (phim, băng hình...). Những TBDH chuẩn mực giúp HS biết quan sát, biết tư duy một cách độc lập - linh hoạt, biết tưởng tượng một cách đúng hướng và biết ghi nhớ một cách hợp lý, khoa học. Thiết kế, sử dụng TBDH phù hợp chính là tạo điều kiện thuận lợi để GV đa dạng hoá các hình thức tổ chức dạy - học và hoạt động theo hướng tích cực hoá, cá thể hoá người học trong hoạt động nhận thức, phát huy được tài năng của mỗi GV và HS.

Bộ GD - ĐT đã trang cấp nhiều bộ TBDH chất lượng tốt phục vụ đắc lực cho công tác dạy - học của GV và HS, nhất là trong công tác đổi mới phương pháp dạy - học hiện nay rất có hiệu quả. Tuy nhiên về một khía cạnh nào đó, do đặc điểm các vùng miền trong nước khác nhau, điều kiện cụ thể khác nhau... cho nên có một số ĐDDH không đáp ứng được hoàn toàn như mong muốn hoặc vẫn còn thiếu thốn đối với người GV trực tiếp đứng lớp.

          Với một số suy nghĩ như trên, trường tiểu học Quảng Thuận đã tích cực hưởng ứng phong trào tự làm và sử dụng có hiệu quả TBDH do Ngành khởi xướng. Chúng tôi xin mạnh dạn trình bày một số TBDH tự thiết kế để  mong được sự chỉ đạo, đóng góp ý kiến của tất cả cấp trên và các đồng nghiệp - nhằm bổ sung, sửa chữa thành một sản phẩm hoàn thiện hơn, phục vụ tốt hơn cho hoạt động dạy - học.

          B. GIẢI TRÌNH VỀ CÁC TBDH TỰ THIẾT KẾ, THI CÔNG CỤ THỂ:

B.2) Sáng tạo, tự  làm và cải tiến TBDH:

I- Tự làm, cải tiến TBDH được trang cấp - (Bộ TBDH Toán và Tiếng Việt lớp 1,2,3):

1) Từ nhận xét đến ý tưởng: TBDH (bộ để dạy Toán và Tiếng Việt lớp 1,2,3 được trang cấp) nói chung rất đẹp, đa tính năng, có thể dạy được hầu hết chương chương trình của các lớp hiện hành (1,2,3), phục vụ rất thiết thực trong công tác giảng dạy hiện nay. Tuy nhiên qua nghiên cứu tôi cũng có một số ý kiến riêng như sau:

- Khi sử dụng, GV vẫn bị gò bó theo khuôn thước có sẵn (thanh cài cố định, nam châm có hạn, phải thêm thao tác thay bảng cài bằng bảng nỉ khi cần thiết. Bảng cài, bảng nỉ ít hữu dụng khi sử dụng vào các việc khác.

- Thiếu tranh, đặc biệt là tranh Tiếng Việt, trong khi đây là TBDH mà đa số GV hay sử dụng và sử dụng thành thạo hơn cả.

- Những vật liệu và công nghệ sản xuất của TBDH này không phổ biến với tất cả các miền, việc bổ sung thêm hoặc bù lại một cái bị hỏng,  bị mất rất khó khăn với đa số GV.

Từ ý tưởng đó, qua quan sát một hiện tượng tự nhiên rất hay gặp trong cuộc sống, tôi đã nảy ra ý tưởng đem ứng dụng hiện tượng này vào trong việc thiết kế, cải tiến và sử dụng TBDH.

Đó là hiện tượng khi gấp áo mưa còn bị ướt thì các mặt tiếp xúc dính chặt vào nhau; giấy, quần áo mỏng khi ướt thì dính bết vào cơ thể... và qua một tài liệu khoa học đã có giả thiết người xưa đã xây dựng các tháp Chăm bằng công nghệ này: Mài các viên gạch với nhau bằng nước, đến 1 độ nhẵn bóng nhất định, các viên gạch sẽ tự dính chặt vào nhau. Điều này giải thích vì sao giữa các viên gạch của các tháp Chăm không hề có mạch vữa hay một chất kết dính tương tự.

Với tính chất này đem áp dụng vào việc thiết kế và sử dụng TBDH là hết sức thích hợp: Công nghệ kết dính bằng nước! Bởi vì:

- Phần lớn đối tượng dán (chữ cái, mô hình, hình vẽ...) đều là mặt phẳng, tiết diện không lớn và nhẹ;

- Thời gian kết dính không cần lâu và chỉ cần một độ kết dính vừa phải.

- Có thể đặt đối tượng dán lên bất cứ vị trí nào trên mặt phẳng không thấm nước (Bảng chống loá, bảng xi măng, Bảng gỗ phủ sơn, fooc-mica...)

- Với cách đính dán này, có thể áp dụng cho cả cấp THCS và một số hoạt động khác. Chính vì thế sẽ tạo ra một thay đổi lớn trong việc sử dụng TBDH của GV, thuận lợi hơn, có điều kiện sáng tạo hơn trong việc tự làm bổ sung và sử dụngTBDH này. (tôi biết nhiều GV rất khó khăn khi tìm mua nam châm để kết dính!)

Với ý tưởng đó chúng tôi xin trình bày cụ thể về công việc tự làm và cải tiến TBDHTC:

Trước hết, việc tự làm và cải tiến đã đạt được chức năng mô phỏng lại bộ TBDHTC của Bộ. Tính chất mô phỏng được bám sát theo bộ mẫu một cách chính xác ở độ cao, rộng, phông chữ của mẫu, kích thước, màu sắc của các mô hình, hình vẽ cũng được làm lại chính xác nhưng được thay thế bằng các vật liệu và công nghệ sản xuất dễ kiếm, dễ làm với đa số GV trong tình hình hiện nay (Vật liệu: Tôn, đề can, ép plastic). Sử dụng công nghệ tin học để vẽ tranh bổ sung hoàn chỉnh bộ tranh dạy vần, tranh luyện nói môn Tiếng Việt lớp 1. (Sử dụng loại tranh này cũng được dùng cách dính lên bảng bằng nước bởi vì tất cả các tranh đều được ép plastic). Tuy nhiên, vì vừa làm vừa điều chỉnh cho nên chất lượng thẩm mĩ còn chưa được hoàn toàn đạt được như ý tưởng, hy vọng với sản phẩm tiếp theo sẽ được hoàn thiện hơn.

Điều cơ bản nhất của việc cải tiến này đó là thay đổi công nghệ dán dính một vật này lên một mặt phẳng khác: chất kết dính là nước và công cụ phổ biến là dùng khăn ẩm! (Thời gian kết dính có thể vài ba ngày)

          2) Tính năng: Như bộ TBDHTC của bộ nhưng có thể phát triển thêm theo hướng mở, điều này phụ thuộc vào mỗi GV sử dụng và từng bài học cụ thể.

BẢNG SO SÁNH GIỮA BỘ TBDHTC VÀ BỘ CẢI TIẾN

(Chúng tôi tạm gọi vật để dán dính lên mặt phẳng là đối tượng dán)

 

Bộ TBDH TC

Bộ TBDH cải tiến

Thiết bị

Thao tác

Thiết bị

Thao tác

- Bảng gài

- Thanhcài

- Bảng nỉ

- Thanh gài

- Nam châm

- Chữ cái, chữ số, dấu các phép tính, mô hình được in trên tấm nhựa.

- Hình vẽ in trên tấm nhựa

- Que tính nhựa

- Mô hình các hình hình học bằng mica

- Đồng hồ biểu diễn

- Gắn chữ cái, hình vẽ vào khe cài trên tấm nỉ hoặc bảng cài.

- Dùng nam châm kết dính.

- Bảng tôn phủ đềcan

- Dùng ngay bảng lớp.

- Chữ cái, mô hình cắt đề can, ép plastic

- Hình vẽ, mô hình in trên giấy, ép plastic.

- Dùng khăn ẩm lau bề mặt bảng, áp đối tượng dán lên (có thể được nhiều lớp nếu cứ tiếp tục lau bề mặt đối tượng dán trước)

- Dùng khăn ẩm lau bề mặt sau của đối tượng dán, áp vào bề mặt cần dán.

- Nhúng nước!

(chỉ cần một bảng phụ hoặc bảng lớp để dạy được nhiều bài học, môn học)

 

(Dòng in nghiêng trên danh mục thiết bị của TBDHTC là giữ nguyên).

Cũng có thể kết hợp giữa 2 bộ TBDH này bằng các sử dụng các đối tượng dán của bộ TBDHTC để dán lên các loại bảng bằng nước hoăc ngược lại.

Tác dụng của việc cải tiến:

- Dễ sử dụng

- Dễ bổ sung, sáng tạo trong sử dụng.

- Điều kiện sử dụng rộng lớn hơn (Mọi mặt phẳng mịn, không thấm nước).

- Đối tượng sử dụng nhiều hơn.

- Tiết kiệm hơn:

          + Bảng để dính dán dễ tìm vật liệu, rẻ hơn. (tôn; fooc-mica...)

          + Không cần bảng nỉ.

          + Đềcan, ép plastic thông dụng và rẻ hơn in khi làm các phụ kiện.

Cách sử dụng: Bởi vì TBDHTC của 3 lớp có nhiều chi tiết để sử dụng vào những chức năng khác nhau nhưng về hình thức lại giống nhau về cơ bản nên có thể sử dụng 1 bộ cải tiến dùng cho tất cả các lớp 1,2,3.

Sử dụng theo hướng dẫn từng bài cụ thể của TBDH trang cấp. Tuy nhiên do cách dán dính nhanh chóng này GV có thể sáng tạo áp dụng tuỳ theo tình huống cụ thể. Ví dụ: để phục vụ hoạt động luyện đọc từ ứng dụng (Tiếng Việt - Lớp 1): nhiều GV rất ngại vì phải viết những từ này lên bảng vì viết chữ in thường khó đẹp và mất thời gian, vì thế trước khi lên lớp, GV có thể dùng các chữ cái để lắp ghép sẵn thành từ hoàn chỉnh (1 tiết thường có 4 từ), khi đến thời điểm sẽ đính cả từ lên bảng. Hoặc Toán: Thường những phép tính như 4 + 1; 5 + 2; 7 - 3..v.v... Gv cũng ghép các mô hình, hình vẽ biễu diễn thành một tập hợp sẵn (4; 5;2;3.v.v...) để dính lên bảng...(minh hoạ). Thao tác này để tiết kiệm kinh phí trong giai đoạn còn khó khăn, nếu có điều kiện kinh phí sẽ làm sẵn tất cả các từ ứng dụng có trong chương trình.

Với những tính năng và tác dụng như trên, nếu được áp dụng vào việc thiết kế và làm TBDH trên quy mô lớn sẽ tiết kiệm được nhiều kinh phí...

Để thiết kế một TBDH cần chú ý đến tính khoa học, tính sư phạm và tính thực tiễn của nó. Bên cạnh đó còn những tính chất như thẩm mĩ và kinh tế cũng là một điều quan trọng. Với ý nghĩ như thế chúng tôi đã cố gắng tích hợp nhiều tính năng vào cùng một TBDH, chỉ cần một số thao tác để thay đổi tính năng và tác dụng của nó: (vẫn sử dụng công nghệ dán dính trên).

 

 

Quảng Thuận, 19/01/2009

 

 

 

 

 

 

Thông tin web site

Newsletter

ĐIỂM BÁO HÀNG NGÀY